::: Ιλίσια παιδία

Προσωπικές μνήμες από το Αθηναϊκό κέντρο
14.03.11

Πρώην στρατιωτικές εγκαταστάσεις μεταξύ Ρηγίλλης-Χίλτον:
1-ΣΟΑ Ριζάρη, 2-Στρατιωτικό Πρατήριο Αθηνών, 3-άλλο στρατόπεδο (συνεργείο;), 4-Τεχνική Βάση Αθηνών.
Το πορτοκαλί χρώμα υποδεικνύει κατασκευές μετά το 1960.

Ο πατέρας μου ήταν αξιωματικός του Τεχνικού Σώματος. Οι συχνές μεταθέσεις του με έκαναν να γνωρίσω 14 διαφορετικά σπίτια σε 17 χρόνια ανά την Ελλάδα. Σε 3 περιπτώσεις η οικογένειά μου έζησε στα λεγόμενα ΣΟΑ (Στρατιωτικά Οικήματα Αξιωματικών) της οδού Ριζάρη: τρεις εφαπτόμενες πολυκατοικίες 5 & 6 ορόφων στη γωνία Ριζάρη και Βασιλέως Κωνσταντίνου, με μεγάλη αλάνα για παιχνίδια από πίσω. Η περιοχή τότε ήταν πολύ διαφορετική από σήμερα. Θυμάμαι αμυδρά λάσπες και σκόνες στη ρηχή κοίτη του Ιλισού με μερικά αναιμικά δέντρα και τα έργα για τη κάλυψη του αρχαίου ποταμού με τη νέα λεωφόρο της προόδου. Στην απέναντι πλευρά της οδού Ριζάρη μια ψηλή πέτρινη μάντρα που περπατούσα πλάι της τη χρονιά που πήγαινα στο 15ο Δημοτικό Σχολείο Κολωνακίου της οδού Αλωπεκής, 4 δρόμους παραπάνω. Στην άλλη άκρη της, μια ταβέρνα με χύμα ρετσίνα σε καράφα για το σπίτι.

Τα εγκαταλειμμένα παραπήγματα ενός στρατοπέδου στη θέση του μετέπειτα Ωδείου μας έδιναν άφθονο υλικό για εξερεύνηση και 'όπλα' στις παιδικές μάχες με ινδιάνους, πειρατές, και σταυροφόρους, ανάλογα με τις επίκαιρες κινηματογραφικές ταινίες. Τα 'πολεμοφόδιά' μας έγιναν πιο προηγμένα γύρω στο 1960, από την αποξήλωση της προσωρινής «Ατομικής Έκθεσης» που έγινε στη θέση του στρατοπέδου για την προβολή των Αμερικανικών επιτευγμάτων στην πυρηνική ενέργεια. Ήταν η εποχή του Σπούτνικ και του Γκαγκάριν -κουμουνιστής μεν, αλλά και έμπνευση για παιδικές φαντασιώσεις!

::: Η λευκή ιλαρά

Εκτός σχεδίου δόμηση στο Αιγαίο
11.06.10

Παραπλέοντας πριν μερικά χρόνια τη νότια ακτή της Μυκόνου, ένοιωσα μια μεγάλη έκπληξη: όλο το νησί, από την ανατολική άκρη ως τη δυτική, έμοιαζε σαν να είχε ιλαρά -μόνο που τα σπυριά ήσαν άσπρα! Οι διάσπαρτες 'παραδοσιακές' βίλλες (υποθέτω όλες με βούλα ΕΠΑΕ) δημιουργούσαν ένα νέο σκηνικό μεγάλης κλίμακας πάνω στους λόφους του διάσημου νησιού, κάτι που θα ζήλευαν και καλλιτέχνες μεγάλων εικαστικών εγκαταστάσεων σαν τον Christo.

Η Μύκονος είναι ένα μόνο παράδειγμα. Όλα τα δημοφιλή νησιά του Αιγαίου έχουν λίγο ή πολύ την ίδια 'λευκή ιλαρά'. Η αρρώστια εμφανίζεται και σε άλλες παραθεριστικές περιοχές της χώρας, μόνο που στα ξερά νησιά είναι πιο ορατή αφού το γυμνό τοπίο κρύβει τα 'σπυριά' λιγότερο. Η αιτία του φαινομένου είναι διπλή, η δόμηση εκτός σχεδίου και η μανία του λευκού. Και τα δύο ξεκινούν από παλιά. Ας τα δούμε λίγο καλύτερα.

::: Κισίνεβο: η πράσινη πόλη

Σύντομο οδοιπορικό σε ένα μουσείο Μοντερνιστικής πολεοδομίας
14.12.09

Η Μολδαβία είναι ένα από τα μικρά θραύσματα της Σοβιετικής Ένωσης, μεταξύ Ρουμανίας και Ουκρανίας. Με κατά κεφαλή εισόδημα περίπου 40% εκείνου της Αλβανίας, είναι σήμερα η φτωχότερη χώρα της Ευρώπης. Πριν 20 χρόνια είχε ακμάζουσα βιομηχανία που συνέβαλε στο 38% της οικονομίας, παράγοντας π.χ. τρακτέρ και μικροκυκλώματα διαστημοπλοίων. Σήμερα η βιομηχανία έπεσε στο 20%, και η οικονομία βασίζεται στην γεωργία και τους μετανάστες.

Η χώρα έχει συνολικό πληθυσμό λίγο μικρότερο από της Αττικής, ¼ του οποίου συγκεντρώνεται στην πρωτεύουσα, το Κισίνεβο (Chisinau / Kishinev). Στον 2ο παγκόσμιο πόλεμο βομβαρδίστηκε επανειλημμένα από τους επελαύνοντες Γερμανούς και Ρουμάνους, και λίγο αργότερα από τους επελαύνοντες Σοβιετικούς. Στα ερείπια του πολέμου, εφαρμόστηκαν οι αρχές της αρχιτεκτονικής και πολεοδομίας που διακήρυξε ο Μοντερνισμός: πολυώροφα μπλοκ κατοικιών με μικρό ποσοστό κάλυψης, μεγάλες ελεύθερες εκτάσεις στο έδαφος, άνετες λεωφόροι, και άφθονο πράσινο. Παρόμοιο πνεύμα επικράτησε και στη μεταπολεμική ανοικοδόμηση της υπόλοιπης Ευρώπης, ανατολικής και δυτικής. Σήμερα, η πλουτοκρατική Παγκοσμιοποίηση που αντικατέστησε τον σοσιαλιστικό Διεθνισμό, έχει φέρει τα σημάδια της και στο Κισίνεβο: χλιδάτα mall, φανταχτερά καζίνα, βίλλες νεόπλουτων, μετατροπή χώρων παραγωγής σε χώρους εμπορίου. Ωστόσο έχει αφήσει ανέπαφη την πολεοδομική δομή της πόλης και βασικές υποδομές όπως την τηλεθέρμανση. Η εικόνα στο Google Earth είναι σαφής: περίπου το 1/3 της πόλης θυμίζει ένα μεγάλο πάρκο με γραμμικά κτίρια ανάμεσα στην βλάστηση. Πραγματικά, το Κισίνεβο έχει από τα υψηλότερα ποσοστά αστικού πρασίνου στην Ευρώπη.

::: Το Πικρό Χωριό

«…Με τις διατάξεις της Ανταλλαγής, το Λεβίσι άδειασε στις 30 Ιουνίου 1923, αφήνοντας πίσω 2 εκκλησίες, 14 παρεκκλήσια, 2 σχολεία, 2 βρύσες, 1000 σπίτια με στέρνες και αποχωρητήρια - κατάλοιπα των οποίων βλέπουμε σήμερα.»
08.10.09

«Ελάχιστες φορές στη ζωή μου ένοιωσα τόσο απόλυτα το συλλογικό κενό ενός εξαφανισμένου λαού, τη σιωπηλή αναμονή που καλύπτει τα άδεια σπίτια χαμένων ανθρώπων. Τη μία στη Γερμανία, όταν περιπλανιόμουν στους άδειους στρατώνες του Dachau, και την άλλη, περπατώντας στη μεγαλύτερη και καλύτερα διατηρημένη πόλη-φάντασμα της Μικράς Ασίας, το Kayakoy της Τουρκίας.» Trent Rockwood

Η Μικρασιατική Καταστροφή φέρνει στη μνήμη σφαγές, λεηλασίες, πυρκαγιές, όπως της Σμύρνης. Όμως τέτοιες βιαιότητες δεν έφτασαν και στα νότια παράλια της Μικράς Ασίας. Εκεί η τραγωδία ήταν αθόρυβη. Οι πολυάριθμοι χριστιανοί της περιοχής συμβίωναν ειρηνικά με τους μουσουλμάνους συντοπίτες τους, όπως έκαναν για αιώνες. Ώσπου μια μέρα, χωρίς βία, χωρίς αίμα, χωρίς προειδοποίηση, έφτασε ξαφνικά η είδηση: οι Μεγάλοι είχαν αποφασίσει «ανταλλαγή πληθυσμών». Η Ελληνική υπερφίαλη μωρία «να πάρουμε και την Άγκυρα» ξερίζωσε 2-3 εκατομμύρια ψυχές και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου. Ήταν το 1923.

Ένας από τους χριστιανικούς οικισμούς στα παράλια της Λυκίας (ανάμεσα στη Ρόδο και το Καστελόριζο) ήταν το Λεβίσι. Περισσότερο κωμόπολη παρά χωριό, με κάπου 3000 κατοίκους, κτισμένο αμφιθεατρικά σε πευκόφυτη περιοχή μόλις 1-2 χιλιόμετρα από τη θάλασσα, αλλά αθέατο από τους πειρατές.