::: Ο Τιτανικός

Τα καλά νέα της Κοινωνίας της Στέρησης
20.12.2011

Στο πρώτο άρθρο αυτής της στήλης πριν σχεδόν 3 χρόνια, έγραφα για ένα τζίνι που τα θαύματά του δεν κατάφεραν να δώσουν μακροπρόθεσμη λύση στην περιβαλλοντική κρίση. Αυτό το τζίνι ξαναφάνηκε τις προάλλες και είχαμε ένα ενδιαφέροντα διάλογο που μεταφέρω εδώ, στη τελευταία Αλφαδιά που δημοσιεύει το greekarchitects.

- Σε βλέπω προβληματισμένο πάλι. Την άλλη φορά ήταν η περιβαλλοντική κρίση, τώρα τι σε βασανίζει; με ρώτησε.

- Τώρα έχουμε άλλη κρίση, οικονομική: Οι μισθοί σε πτώση, οι φόροι στον ανήφορο, η ελπίδα στη κατάψυξη, του εξήγησα.

- Τα ξέρω αυτά, μου λέει. Δεν είναι και τόσο άσχημα, αντίθετα είναι καλά νέα!

Παραξενεύτηκα και του ζήτησα εξηγήσεις.

::: Μεγαλύτερα – Ψηλότερα – Ακριβότερα

Τα κτίρια του θαυμαστού νέου κόσμου
14.11.11

Από την εποχή του Πύργου της Βαβέλ, το μέγεθος είναι μια σημαντική αρχιτεκτονική παράμετρος. Ένα μεγάλο κτίριο εντυπωσιάζει, και για πολλούς ανακλά το μεγαλείο του ιδιοκτήτη του - μερικές φορές και την επιδεξιότητα του κατασκευαστή του. Οι Πυραμίδες των Φαραώ, το Κολοσσαίο του Βεσπασιανού, και η Αγία Σοφία του Ιουστινιανού είναι μερικά τέτοια παραδείγματα αρχιτεκτονικής μεγαλομανίας από το ιστορικό παρελθόν.

Σήμερα το μέγεθος εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη σημασία σε ένα είδος διεθνών αγώνων παραλλάσσοντας το Ολυμπιακό σύνθημα ‘Ταχύτερα - Ψηλότερα - Δυνατότερα' σε 'Μεγαλύτερα - Ψηλότερα - Ακριβότερα'. Σε αυτό τον ανταγωνισμό ματαιοδοξίας, τον περιζήτητο τίτλο του μεγαλύτερου κτιρίου στον κόσμο κατέχει προς το παρόν το συγκρότημα Abraj Al Bait Towers ακριβώς δίπλα στην ιερή Κάαμπα της Μέκκας (βλ. πανοραμικές απόψεις). Έχει εμβαδόν 1.5 εκατομμύριο m2 και ύψος 600m, προβλέπεται δε να χρησιμοποιείται από 65,000 άτομα -περίπου όσος ο πληθυσμός της πόλης των Ιωαννίνων. Είναι έργο του γραφείου Dar Al-Handasah της Βηρυτού για τη μεγαλύτερη κατασκευαστική εταιρία του κόσμου Saudi Binladin Group της οικογένειας Μπιν Λάντεν. Στη κορυφή του συγκροτήματος ένα γιγάντιο ρολόι διαμέτρου 46m θα εκπέμπει λάμψεις ορατές από 29km πέντε φορές την ημέρα για τη μουσουλμανική προσευχή. Ο γιγάντιος κτιριακός όγκος δίπλα στον ιερό τόπο μαζί με τη σύγχρονη τεχνολογία στοχεύουν αναμφισβήτητα στο να δώσουν ένα ισχυρό θρησκευτικό μήνυμα.

::: Σενάρια για το μέλλον

Σκέψεις μετά την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα
10.01.11

"Μια από τις προφανείς αντιφάσεις της σύγχρονης εκπαίδευσης είναι ότι οι σχολές προσπαθούν να προετοιμάσουν τους σπουδαστές για μια εποχή που δεν υπάρχει ακόμη, επικεντρώνοντας τις σπουδές τους σε μια εποχή που έχει πάψει να υπάρχει."

Αυτή η διαπίστωση του Ronald LaConte χρονολογείται από το 1975. Αναφέρεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αλλά το ίδιο ισχύει και για τις αρχιτεκτονικές σπουδές -τότε όπως και σήμερα. Με το γνωστό δεδομένο ότι η αρχιτεκτονική ενσαρκώνει την εποχή της, προκύπτει το ερώτημα: Για τι είδους μέλλον προετοιμάζονται οι σημερινοί νέοι αρχιτέκτονες, αυτοί που θα κτίζουν μετά από 30-40 χρόνια; Άραγε σε τι κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον θα κτίζουν, για τι είδη πελατείας, σε τι νομικά πλαίσια, με τι στόχους; Και πώς αυτά θα πρέπει να επηρεάσουν τα προγράμματα σπουδών σήμερα;

::: Κάγκελα, κάγκελα παντού

Ο φόβος ως αρχιτεκτονική παράμετρος
14.12.10

Σάο Πάολο: Μια μάντρα χωρίζει εκατοντάδες παράγκες από ιδιωτικές πισίνες και γήπεδα τένις [φωτογραφία Tuca Vieira]

Ένα χαρακτηριστικό της εποχής μας που εμφανίζεται λίγο-πολύ σε όλες τις χώρες είναι η διεύρυνση του χάσματος φτωχών-πλουσίων, με φυσικό επακόλουθο την άνοδο της εγκληματικότητας. Αυτή με τη σειρά της φέρνει στο προσκήνιο μια μακρόχρονη αρχιτεκτονική παράμετρο που είχε ατονήσει στις δεκαετίες της κοινωνικά ισότροπης ανάπτυξης: την ασφάλεια.

Σε κοινωνίες όπου συνυπάρχει η χλιδή με τη μιζέρια, τα σπίτια έχουν ένα κοινό στοιχείο: τα κάγκελα. Κάγκελα σε φράχτες, σε παράθυρα, σε πόρτες, σε ταράτσες. Πλούσιοι και φτωχοί περιχαρακώνονται προσπαθώντας να προστατέψουν αυτό που έχουν και λείπει από άλλους, φτωχότερους. Έτσι τα κάγκελα αποτελούν πλέον ένα πρακτικό δείκτη κοινωνικής ανισότητας σε μια χώρα.

::: Αύριον ως σήμερον και ως χθες;

Άμεσα ή έμμεσα, το παρελθόν έχει ιδιαίτερο βάρος στο πρόγραμμα σπουδών, ωστόσο το μέλλον απουσιάζει πανηγυρικά
08.11.09


“Κ’ αίφνης οι πίδακες των ιδικών μας απαντήσεων
Με την ευχή της μάνας μας
Ενάντια στα μαχαίρια των πογκρόμ
Ενάντια στα κνούτα της Οχράνα
Με τις κραυγές που απ' τις ψυχές μας ξεπετιούνται
Για την κλοπή των ινδαλμάτων
Για την καταβαράθρωσι των οραμάτων.”

Ανδρέας Εμπειρίκος, “Αι γενεαί πάσαι ή σήμερον ως αύριον και ως χθές”

Σκίτσο του Chris Madden ©

Τις προάλλες, μια συζήτηση με έβαλε σε σκέψεις. Μιλάγαμε με μια ομάδα 5ετών σπουδαστών για το θέμα τους στο μάθημα του Αστικού Σχεδιασμού: ανάπλαση μιας περιοχής του Δήμου Ταύρου. Η κουβέντα έφτασε στην αντιμετώπιση του ΙΧ σε σχέση με τις κατοικίες του προγράμματος. Πρότεινα να επανεξεταστεί το σημερινό καθεστώς της παντοκρατορίας του αυτοκινήτου, που τεμαχίζει τις πόλεις για να περάσει και εκτοπίζει άλλες χρήσεις για να παρκάρει. Αναρωτήθηκα φωναχτά μήπως πρέπει να αξιοποιήσουν την ελευθερία που τους δίνει ο εκπαιδευτικός χαρακτήρας της άσκησης για αναζήτηση άλλων λύσεων, με μειωμένη ή και ανύπαρκτη την παρουσία του ΙΧ.

Μερικοί έδειξαν έκπληξη: «Χωρίς αυτοκίνητο; Δεν είναι ουτοπικό;» ρώτησαν. «Το αυτοκίνητο είναι μέσο ελευθερίας!» δήλωσε κάποιος. Ξαφνιάστηκα όχι τόσο από το ύψος της αθωότητας, όσο από το βάθος του ιδεολογικού εθισμού στο αυτοκίνητο. Με τη κουβέντα που ακολούθησε κατάλαβα ότι πολλοί (αν όχι όλοι) είχαν τα σημερινά δεδομένα για πρότυπο ζωής και αρχιτεκτονικής έκφρασής της. Προσπάθησα να εξηγήσω:

::: Το τζίνι

Ένα παραμύθι που φωτίζει μερικά άλλα
08.02.09

Σκίτσο του Chris Madden ©

Κάποιο βράδυ, ξεπήδησε ξαφνικά απ’ το λυχνάρι μου ένα παντοδύναμο τζίνι και μου λέει ότι θα κάνει όποια θαύματα του ζητήσω. Όντας άτομο με οικολογική συνείδηση, του ζητώ βοήθεια για να λυθούν μερικά φλέγοντα προβλήματα που, παρά τις προσπάθειές μας να τα λύσουμε, ταλαιπωρούν εμάς και τον πλανήτη όλο και πιο πολύ.

Το θαύμα #1 είναι μια εκπληκτική εφεύρεση για να κινούμε τα αυτοκίνητά μας δωρεάν και χωρίς καυσαέρια ή ηχορρύπανση. Το τζίνι υπάκουσε αμέσως.

Το θαύμα #2 είναι να μεταμορφώσει μαγικά όλα τα εργοστάσια της ΔΕΗ, ώστε από αύριο να χρησιμοποιούμε μόνο ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για το ρεύμα μας. Ζαπ, η μεταμόρφωση έγινε!

Το θαύμα #3 έχει να κάνει με τα σκουπίδια: Το τζίνι αντικαθιστά όλες τις χωματερές με ΧΥΤΑ και κάνει την ευρεία ανακύκλωση πραγματικότητα!

Ζητώ και ένα τέταρτο θαύμα –αυτό αφορά τα κτίρια: Έτσι, το θαυματουργό τζίνι μετατρέπει όλα τα δομικά υλικά σε ‘οικολογικά’ (ό,τι και να σημαίνει αυτό), και όλα τα κτίριά μας γίνονται υγιεινά και αυτάρκη σε ενέργεια.

Πριν προλάβω να ζητήσω κι άλλα θαύματα –για το νερό, τα δάση, και τα λύματα- το τζίνι εξαφανίστηκε όσο ξαφνικά ήλθε. Δεν με πείραξε πολύ η εξαφάνιση, γιατί ήδη με τις 4 μαγικές αλλαγές λύθηκαν σημαντικά προβλήματα που ταλανίζουν εμάς και τον βιότοπό μας.